"CUỘC ĐẢO CHÍNH TAISHO" VÀ QUYỀN LỰC HOÀNG ĐẾ RƠI VÀO THẾ THẤT LỢI
Năm 1868, bốn
phiên trấn là Choshu, Satsuma, Hizen và Tosa đã cùng nhau đánh bại Mạc phủ
Tokugawa, giương cao ngọn cờ "Vương chính phục cổ", suy tôn Thiên
Hoàng Meiji và mở ra kỷ nguyên Duy Tân Meiji. Nhật Bản đã trở thành một chế độ
quân chủ lập hiến và Thiên Hoàng trở thành "nguyên thủ tối cao" được
hiến pháp quốc gia công nhận. Vậy trên thực tế Thiên Hoàng nắm giữ bao nhiêu
quyền lực? Ai là lực lượng thống trị thực sự trong xã hội Nhật Bản?
Cần phải
nói rằng, cùng một hệ thống và cùng một luật lệ, các Thiên Hoàng sẽ sở hữu những
mức độ quyền lực khác nhau! Từ xưa tới nay, quyền lực không bao giờ là thứ hoàn
toàn được tạo ra bởi luật pháp và cũng không phải là thứ được đảm bảo triệt để
bởi chế độ. Nó là kết quả của ván bài khốc liệt liên quan đến lợi ích của tất cả
các bên.
Kể từ thời
Meiji, bốn phiên trấn này đã dựa vào "công lao khai quốc" của mình để
dần hình thành nên cốt lõi quyền lực chính trị của nhóm "đầu sỏ
Meiji", và đại diện của họ là "cửu nguyên lão Meiji". Đằng sau họ
là sự hỗ trợ kép của thế lực quân phiệt và thế lực tài phiệt. Họ cung phụng
Thiên Hoàng như một vị thần, và sau đó "mượn" danh nghĩa của Thiên
Hoàng để tạo dựng ảnh hưởng đến các chính sách của đất nước. Ý chí của Thiên
Hoàng bắt buộc phải thông qua họ thì mới được thực hiện.
Thiên Hoàng
Meiji với sức hút cá nhân và quyền mưu chính trị hết sức độc đáo của mình, đã kết
hợp một cách hiệu quả ý chí của mình với lợi ích của nhóm "đầu sỏ
Meiji", qua đó giành được sự ủng hộ của tất cả các bên. Quyền lực của
hoàng đế được củng cố và quyền lực của Thiên Hoàng được thể hiện rõ rệt.
Tuy nhiên,
khi Thiên Hoàng Meiji qua đời và Thiên Hoàng Taisho (Đại Chính) nhậm chức, tình
hình đã thay đổi đáng kể. Taisho là một vị Thiên Hoàng yếu đuối điển hình. Ông
không có sức hút cá nhân giống như Meiji, lại càng chẳng có được quyền mưu
chính trị như của Meiji. Xét về tài hoa, chính tích lẫn uy vọng đều kém xa so với
phụ vương của mình. Tục ngữ có câu, khi một người có tài năng lớn hơn tính khí,
mọi người thường có thể chịu đựng được. Nhưng nếu tính khí đó lại lớn hơn tài
năng, nó thường sẽ dẫn đến sự phản kháng.
Vấn đề của
Taisho là ở đây, và bi kịch của ông là hoàn toàn không thể nhận thức được điều
đó.
Trước và
sau Cách mạng Tân Hợi, Saionji Kinmochi đã tiến hành cải tổ nội các lần thứ
hai. Trong thời gian đó Thiên Hoàng Taisho đã lên ngôi. Ý thức về quyền lực
hoàng đế của Taisho mạnh đến mức khiến cho tất cả các bên đều chán ghét ra mặt.
Ông hoàn toàn không có mưu lược quyền lực theo kế "thao quang dưỡng hối",
lại càng chẳng có thủ đoạn chính trị theo kiểu "mượn lực đánh lực".
Ông luôn tự cho mình là một nhân vật siêu cấp, được cả thánh thần và Hiến pháp
bảo vệ, đến mức chỉ cần hạ lệnh là tất cả các bên sẽ tuân theo ngay lập tức và
vô điều kiện.
Thế nên
ngay khi lên nắm quyền, Thiên Hoàng Taisho đã lên kế hoạch mở rộng quân đội, tằng
cường phòng thủ quốc gia, bao gồm tăng số lượng và trang bị của lục quân và hải
quân, chuẩn bị cho một cuộc chinh phạt quân sự nhằm mở mang bờ cõi để đạt được
mục tiêu "hổ phụ sinh hổ tử", bắt kịp và thậm chí là vượt qua cả phụ
hoàng của mình là Thiên Hoàng Meiji. Tham vọng khổng lồ và quyết tâm kiên định
của ông chỉ đơn giản là đã bỏ sót thực tế rằng, nền tảng quyền lực của ông
không đủ để hỗ trợ cho hùng tâm tráng chí của ông.
Các nguyên
lão là những người phản đối đầu tiên.
Saionji
Kinmochi rõ ràng thuộc phe phản đối, và đằng sau ông là thế lực của các chủ
ngân hàng lớn và các nhà tư bản công nghiệp. Ông đã dựa vào các thành viên
Rikken Seiyukai vốn chiếm tuyệt đại đa số trong quốc hội, và chính sách nội các
của ông rất khác với ý chí của Thiên Hoàng. Ông đã nỗ lực để giảm khoản nợ khổng
lồ 1,5 tỷ yên mà Nhật Bản đang phải gánh vác do Chiến tranh Nga-Nhật và kiên
quyết kiểm soát dự toán tài chính. Kết quả là rơi vào thế bế tắc với Thiên
Hoàng Taisho.
Chinh sách
mở rộng và chuẩn bị cho chiến tranh chắc chắn phù hợp với lợi ích của quân đội,
vì vậy Thiên Hoàng Taisho đã thành lập một liên minh với quân đội. Trong nỗ lực
để buộc Saionji Kinmochi phải nhượng bộ, Bộ trưởng Lục quân của nội các đã từ
chức, dẫn đến việc nội các của Saionji Kinmochi phải giải tán.
Tại sao sự
từ chức của Bộ trưởng Lục quân lại dẫn đến sự sụp đổ của nội các? Hóa ra luật
pháp Nhật Bản quy định rằng, trong nội các, Bộ trưởng Hải quân và Bộ trưởng Lục
quân phải là quân nhân hiện dịch (đang phục vụ trong quân đội). Nếu một trong
hai bên quyết định không hợp tác với thủ tướng, họ có thể từ chối cử đại diện
tham gia nội các, từ đó khiến cho nội các không thể tồn tại.
Sau khi nội
các của Saionji Kinmochi bị giải tán, Taisho đã chấp thuận để Katsura Taro – một
tướng lĩnh lục quân, tiến hành cải tổ nội các. Saionji Kinmochi ngay lập tức
tung đòn đáp trả, ông đoàn kết tất cả các quan văn, từ chối nhận chức bộ trưởng,
khiến cho việc cải tổ nội các tiếp tục đổ bể. Cuối cùng, Taisho đã bất đắc dĩ
phải sử dụng quyền lực tối cao được Hiến pháp cho phép để đưa Katsura Taro lên
"ngai vàng" của thủ tướng.
Phương pháp
này của Taisho xem ra khá "cù nhầy", chẳng khác gì trực tiếp ném bản
thân vào tâm bão, đánh mất hoàn toàn "đường lùi" mà mọi vị hoàng đế
nên có.
Và quả
nhiên, hành động của Thiên Hoàng Taisho đã tạo ra một làn sóng phản đối dữ dội
trong Quốc hội. Bề ngoài, các nhà lập pháp cáo buộc Katsura Taro là "một kẻ
chỉ biết núp sau áo rồng", nhưng thực ra là đang oán trách việc Thiên
Hoàng lạm dụng quyền lực. Thiên Hoàng Taisho nổi cơn đại nộ, trực tiếp hạ chiếu
ra lệnh cho quốc hội ngừng họp trong ba ngày để nghiêm túc rút kinh nghiệm. Thế
nhưng những chính trị gia dân quyền như Saionji Kinmochi vốn được "chiều
quá hóa hư", sau khi tái họp vẫn tiếp tục công khai chỉ trích nội các. Những
việc như thế này trong thời Meiji trị vì, chỉ cần ông khẽ cau mày hắng giọng một
cái là mọi chuyện lại đâu vào đấy, vậy mà bây giờ Thiên Hoàng tự mình hạ chiếu
thư mà mọi việc vẫn rối như canh hẹ!
Thiên Hoàng
Taisho nổi trận lôi đình, triệu kiến Saionji Kinmochi và ra lệnh cho ông phải
thống nhất tư tưởng, chấm dứt hành vi kháng chỉ. Sau khi trở về, Saionji
Kinmochi truyền đạt lại thánh chỉ đúng theo từng câu từng chữ. Quốc hội đã thảo
luận thêm hai ngày nữa, nhưng cuối cùng họ vẫn phủ quyết đề án của hoàng đế.
Lần này thì
toàn bộ Nhật Bản đều giật mình kinh ngạc! Trong lịch sử Nhật Bản, ý chỉ của
Thiên Hoàng chưa bao giờ bị phủ quyết một cách thẳng thừng như vậy! Saionji
Kinmochi cũng bị một phen mất mặt, bởi xét cho cùng ông là một bậc công thần của
hoàng thất, lẽ ra nên đứng về phía Thiên Hoàng, nếu không người trong thiên hạ
sẽ nghĩ thế nào về việc ông đã công khai phản bội hoàng đế? Do đó, Saionji
Kinmochi đã từ chức chủ tịch Rikken Seiyukai. Nhưng tư tưởng rằng Thiên Hoàng
không phải là một vị thần và quyền lực của hoàng đế phải được tiết chế bởi hiến
pháp của ông vẫn không hề thay đổi.
Ngay sau
đó, các cuộc biểu tình và bạo loạn nhằm phản đối nội các đã diễn ra ở Tokyo và
Osaka. Đây là cuộc "giông bão hiến pháp" đầu tiên trong lịch sử Nhật
Bản. Các chính đảng lớn cũng lũ lượt tung ra khẩu hiệu "Đả đảo bè lũ quân
phiệt, duy trì chính phủ lập hiến". Người đứng đằng sau phong trào này là
các chủ ngân hàng và các nhà tư bản công nghiệp – những người hi vọng sẽ giành
được quyền lực làm ăn chính là lợi tức đầu tư, và sẽ chẳng ai muốn bỏ tiền để đổi
lấy một thương vụ lỗ vốn. Nếu mở rộng quân bị một cách quá đà, hành động mạo hiểm
quân sự chẳng may thất bại, vậy thì chẳng phải những khoản tiền khổng lồ của
các nhà đầu tư sẽ đổ xuống sông xuống biển hay sao? Sẽ chẳng ai muốn làm một
thương vụ lỗ vốn cả.
Thiên Hoàng
Taisho ngay lập tức rơi vào tình thế cô lập cực đoan, hết sức khó xử. Ngoài thế
lực lục quân với gia tộc Choshu làm nòng cốt – những người trực tiếp hưởng lợi
từ chính sách bành trường, vẫn đang đứng về phía Thiên Hoàng, còn lại các thế lực
khác đang lũ lượt đứng về phía Saionji Kinmochi.
Tình hình
ngày càng xấu đi, và Thủ tướng Katsura Taro đã buộc phải từ chức. Các nguyên
lão như Saionji Kinmochi đã đề xuất với Thiên Hoàng Taisho rằng cần tìm kiếm một
ứng viên "phi đảng phái" để thành lập nội các. Lúc này, Thiên Hoàng
Taisho đã hoàn toàn bất lực, mất hết uy nghiêm, trong cơn manh động thậm chí
còn đe dọa thoái vị. Điều đó đã cho thấy khía cạnh yếu đuối nhu nhược của ông.
Cuối cùng, Thiên Hoàng Taisho vẫn bất đắc dĩ phải thực hiện một loạt các thỏa
thuận, nhượng bộ về chính sách quốc gia và sắp xếp nhân sự:
Rút hầu
hết các nội dung trong kế hoạch mở rộng quân sự.
Tạm thời
từ bỏ kế hoạch sử dụng vũ lực để chinh phục Nam Dương.
Trong
trường hợp xảy ra chiến tranh thế giới, Nhật Bản, Pháp và Mỹ - những thế lực
đang kiểm soát Thái Bình Dương, sẽ hành động đồng bộ với nhau.
Cố vấn
lâu đời nhất của hoàng đế sẽ bị thay thế bởi một quan chức có xuất thân bình
dân.
Thái từ
Hirohito rời ngôi trường đặc biệt chuyên dành cho con em hoàng gia, đến học tại
một trường học theo mô hình Spartan(50).
Sự kiện này
được gọi là "Cuộc đảo chính Taisho".
Chú
thích:
(50) Mục
tiêu của hệ thống giáo dục Spartan là đào tạo những người đàn ông mạnh mẽ về thể
chất và đạo đức để họ có thể phục vụ quân đội Spartan. Nó khuyến khích tính nhất
quán, nhấn mạnh rằng giá trị của thành phố Spartan vượt qua lợi ích cá nhân và
tạo ra tinh hoa tương lai của Spartan.
Kể từ đó, Thiên
Hoàng Taisho ngày ngày phiền muộn, trầm uất. Đến năm 1919, ông bị xuất huyết
não đột ngột, sau đó chuyển thành bệnh tâm thần. Trong một cuộc duyệt binh,
ngay trước mặt các đặc phái viên nước ngoài, ông đã cuộn chiếu thư của mình lại
thành một chiếc ống nhòm rồi nhìn ngó khắp nơi. Các bộ trưởng nghĩ rằng hoàng đế
không còn phù hợp để quản lý triều chính nữa, thế nên đến năm 1921, Hoàng Thái
tử Hirohito đã nhiếp chính.
Tại sao sự
nhượng bộ của Thiên Hoàng Taisho lại làm liên lụy đến Hirohito?
Các quý tộc
hoàng thất tin rằng căn nguyên dẫn đến "Cuộc đảo chính Taisho" là do
Thiên Hoàng. Chính việc thiếu khả năng ra quyết định của ông đã dẫn đến khủng
hoảng quyền lực. Do đó, chỉ 70 ngày sau khi sinh, Hirohito đã được nuôi dưỡng tại
nhà của một tướng lĩnh hải quân đã nghỉ hưu, tiếp thu nền giáo dục
"bushido (võ sị đạo)". Sau đó, Hirohito lại được dạy dỗ bởi một giáo
viên của "Ngự học vấn sở" với mục đích tạo ra một vị quân chủ đạt
tiêu chuẩn cho tương lai, chờ đợi một ngày quyền lực của hoàng đế lại tiếp tục
trỗi dậy.
Nhận xét
Đăng nhận xét