ĐẠI CHƯỞNG QUỸ CỦA GIA TỘC MITSUI
Ưu tiên
hàng đầu của Inoue là thiết lập một loại bản vị tiền tệ, đây chính là viên gạch
nền móng quan trọng nhất của biên giới tài chính. Có thể thấy rằng tầm nhìn của
Inoue tương đối nhạy bén trong tài chính, trong nháy mắt, ông đã nhận ra được
chìa khóa cho vấn đề.
Một hiện thực
nan giải mà ông phải đối mặt là sự hỗn loạn tiền tệ. Kể từ khi Mạc phủ Tokugawa
lên nắm quyền, tiền tệ của Nhật Bản liên tục mất giá và bản vị tiền tệ thì cực
kỳ bất ổn. Đến năm 1869, có tổng cộng 11 loại tiền tệ lưu hành trên thị trường
Nhật Bản, tiền kim loại chiếm 54% lượng lưu thông, 7 loại tiền bạc chiếm 42%,
ngoài ra còn có 6 loại tiền đồng nữa. Mỗi phiên trấn cũng phát hành nhiều loại
tiền giấy khác nhau, chẳng khác gì một thời kỳ Xuân Thu-Chiến Quốc của tiền tệ.
 |
| Trụ sở ngân hàng Mitsui Sumitomo |
Vào thời điểm
đó, Okubo Takato – người phụ trách tài chính của Nhật Bản, và thậm chí là người
đứng đầu của toàn bộ chính phủ mới, về cơ bản đều không có nền tảng kiến thức
tài chính hiện đại. Lúc đầu, mọi người đều nghĩ rằng nên thực thi bản vị bạc,
vì vốn dĩ bạc chính là loại tiền tệ chủ yếu ở Nhật Bản. Do đó, vào tháng 2 năm
1868, chính phủ Nhật Bản đã tuyên bố rằng bạc là tiền tệ lưu thông chủ yếu, còn
đồng bạc Mexico được chấp nhận làm phương thức thanh toán tại các cảng thương mại.
Nhưng tại thời điểm này, Ito Hirobumi – người đang ở nước Mỹ xa xôi để nghiên cứu
hệ thống ngân hàng đã gửi thư nói rằng nên áp dụng bản vị vàng: "Áo, Hà
Lan và một số quốc gia khác vẫn đang thực hiện bản vị bạc, có thể là do quá khó
để chuyển đổi lại hệ thống tiền tệ cũ. Nếu có thể chọn lại bản vị tiền tệ, chắc
chắn họ sẽ chọn bản vị vàng. Vì vậy, đối với Nhật Bản mà nói, lựa chọn khôn
ngoan nhất là đi theo xu hướng chủ đạo của phương Tây. Nếu Nhật Bản thiết lập bản
vị vàng, bạc vẫn có thể được sử dụng làm một loại tiền tệ bổ sung."
Vì vốn dĩ mọi
người vẫn rất mù mờ đối với vấn đề này, thấy rằng Ito Hirobumi đang tiến hành
khảo sát ngành ngân hàng ở Mỹ thì chắc hẳn ông ấy đang đại diện cho những tư tưởng
mới nhất ở phương Tây, thế nên mọi người đã rất dễ dàng thống nhất tư tưởng đối
với bản vị vàng, đồng thời quyết định tiến hành "phế lạng cải nguyên (bãi
bỏ bạc lạng, chuyển sang tiền đồng)", và loại tiền tệ Nhật Bản sau này được
gọi là đồng yên Nhật. Sự kiện này xảy ra trước Trung Quốc tới 70 năm.
Ngay trong
năm đầu tiên chính phủ mới của Thiên Hoàng Meiji được thành lập, Ito Hirobumi
đã lập tức được phái đến Mỹ để khảo sát hệ thống ngân hàng. Có thể thấy rằng Nhật
Bản hết sức nhạy cảm với các vấn đề tài chính, điều này khác xa so với nhà
Thanh. Trên thực tế, Ito Hirobumi không mấy tinh thông trong các vấn đề tài
chính. Ông chỉ học hỏi được một số khuôn khổ cơ bản trong ngành ngân hàng của Mỹ,
chứ căn bản không kịp "tiêu hóa" và hấp thụ những kiến thức sâu sắc
hơn. Ông đã đề xuất mô phỏng lại hệ thống ngân hàng quốc gia của Mỹ và thực hiện
ở Nhật Bản. Kết quả là phong trào ngân hàng quốc gia mạnh mẽ đã dẫn tới sự ra đời
của 153 ngân hàng. Đến cuối thế kỷ XIX, tất cả các ngân hàng này đã chuyển đổi
thành ngân hàng thương mại thông thường hoặc ngân hàng tư nhân.
Nhưng riêng
với bản vị vàng mà nói thì Ito Hirobumi có khả năng phán đoán rất tốt. Nhật Bản
đã vô tình đứng về phía Đế quốc Anh, coi như đã lựa chọn đúng lập trường. Tuy
nhiên, do sự khan hiếm của vàng tại Nhật Bản vào thời điểm đó, bạc vẫn là loại
tiền tệ chính được lưu hành và việc chính thức thực hiện bản vị vàng đã bị hoãn
lại đến năm 1897.
Khoản bổi
thường trị giá 230 triệu lạng bạc mà chính quyền nhà Thanh đã mất trong Chiến
tranh Trung-Nhật đã được trả thông qua Ngân hàng Anh bằng đồng bảng Anh cho chi
nhánh Ngân hàng Yokohama Specie ở London. Sau khi trừ 53% các khoản vay và mua
vũ khí của Anh, số tiền còn lại được sử dụng để mua trái phiếu và vàng của Anh.
Nó được vận chuyển trở lại Nhật Bản theo lô, trở thành gia sản để Nhật Bản xây
dựng bản vị vàng.
Inoue dự định
thực hiện một chính sách tài chính mới nhưng trong tay lại không có tiền, nên
đường nhiên ông phải tìm cách kết nối với gia tộc Mitsui – chủ vàng lớn nhất của
Nhật Bản và mối quan hệ giữa hai bên nhanh chóng trở nên nồng ấm. Do Mitsui góp
công đầu trong việc thành lập chính phủ mới, nên "luận công ban thưởng"
là lẽ tất yếu, huống hồ sau này vẫn phải nhờ cậy Mitsui rất nhiều, thế nên
Inoue bèn giao cho gia tộc Mitsui một chức vụ béo bở là Giám đốc Quốc khố.
Nhưng để thể hiện sự công bằng, Mitsui phải chia sẻ miếng bánh lớn này với hai
tiền trang gạo cội khác.
Năm 1871,
khi Xương Đúc tiền Quốc gia của Nhật Bản bắt đầu đúc tiền mới, Mitsui ngay lập
tức nhận được một vị trí béo bở là người đại diện đặc trách của chính phủ, chịu
trách nhiệm thu hồi tất cả các đồng tiền cũ lưu hành tại Nhật Bản, sau đó quảng
bá loại tiền mới.
Xét cho
cùng, Inoue đã từng đi du học và chứng kiến thế giới bên ngoài, ông đã cương
quyết đề nghị gia tộc Mitsui biến hệ thống tiền trang, phiếu hiệu truyền thống
lỗi thời thành các ngân hàng hiện đại kiểu Âu-Mỹ. Khi Mitsui hiểu ra rằng ngân
hàng có thể phát hành tiền giấy của riêng mình, ông ngay lập tức hiểu được lợi
ích to lớn của phi vụ này. Dùng 75% lượng vàng dự trữ để phát hành tiền giấy, vậy
phần thừa ra chẳng phải có thể âm thầm bỏ túi hay sao? Mitsui cuối cùng đã nhận
ra bí mật rằng tiền tệ tín dụng ngân hàng có thể được mở rộng. Một phi vụ ngon
ăn như vậy há có thể bỏ qua. Mitsui ngay lập tức nộp đơn cho chính phủ Nhật Bản
để có quyền phát hành 1,5 triệu đến 2 triệu yên tiền giấy, và nó phải có hiệu lực
của đồng tiền quốc gia. Mitsui mơ ước trở thành "Ngân hàng Anh tại Nhật Bản"!
Vào tháng 7
năm 1871, Mitsui đã nộp giấy phép xin mở ngân hàng. Đây là giấy phép ngân hàng
đầu tiên trong lịch sử Nhật Bản. Vào tháng 8, Đại Tàng Tỉnh(26) đã gửi công văn
phê duyệt, trong đó còn bao gồm cả thời gian Inoue đệ trình các phê duyệt, điều
này cực kỳ hiệu quả. Điều tuyệt vời hơn nữa là tiền giấy đã được in bởi chính
phủ Mỹ sẽ ngay lập tức được chuyển đến tay gia tộc Mitsui, được gia tộc Mitsui
phát hành trực tiếp, tiết kiệm được chi phí in ấn.
Chú
thích:
(26) Đại
Tàng Tỉnh là một bộ trong Triều đình Nhật Bản thời phong kiến, tương đương với
Bộ Tài chính.
Mitsui đang
hân hoan vô bờ thì tin xấu truyền đến. Do đề xuất của Ito Hirobumi, chính phủ
Nhật Bản đột nhiên thay đổi quyết định, học theo Mỹ và thiết lập một hệ thống
ngân hàng quốc gia. Cái gọi là ngân hàng quốc gia không phải là một ngân hàng
chính thức, mà là một ngân hàng cổ phần có quyền phát hành tiền giấy. Tuy
nhiên, Mitsui thì nghiên về một hệ thống ngân hàng tư nhân có thể được kiểm
soát hoàn bởi gia tộc mình, không hề hứng thú với việc hợp tác với những người
khác. Để bù đắp cho Mitsui, Inoue đã giao cho Mitsui thương vụ phát hành 6,8
triệu yên trái phiếu tài chính và 2,5 triệu yên trái phiếu thuộc địa. Cả hai loại
trái phiếu chính phủ đều là loại tiền giấy có thể chuyển đổi sang tiền vàng,
nhưng vì Nhật Bản không có nhiều vàng nên không thể đổi được. Mặc dù Mitsui đã
kiếm được rất nhiều tiền, nhưng ông vẫn thèm khát đến mất ăn mất ngủ trước nỗi
mê hoặc khổng lồ nếu được trở thành một ngân hàng có thể phát hành tiền.
Sau nhiều lần
làm công tác tư tưởng với Inoue, Mitsui miễn cưỡng đồng ý thành lập một liên
doanh với hai tiền trang gạo cội để thành lập một Ngân hàng Đệ nhất Nhật Bản,
chịu trách nhiệm chính trong việc quản lý quốc khố. Đây là một thương vụ mua
bán khổng lồ và tất cả thu nhập đều phải qua tay ngân hàng này, tương đương với
việc nhận được một khoản tiền gửi khổng lồ, đem đi cho vay cũng được, mang ra đầu
tư cũng xong, và sức mạnh tài chính của gia tộc Mitsui đã trở nên cực kỳ hùng hậu.
Éo le thay, một thương vụ tuyệt vời như vậy mà lại phải chia sẻ với người khác.
Cơ hội để
tiêu diệt đối thủ cuối cùng cũng đến.
Đại Tàng Tỉnh
của Nhật Bản "đột nhiên" nhận ra rằng nguồn tiền của cả quốc gia được
cất trữ trong Ngân hàng Đệ nhất theo chế độ cổ phần của Nhật Bản thì chưa chắc
đã đáng tin cậy. Do đó, họ đã chuẩn bị tiến hành một cuộc kiểm tra không báo
trước để xem ba cổ đông lớn có đủ vốn hay không. Nhưng do Inoue Kaoru đã mật
báo nên Mitsui đã chuẩn bị sẵn nguồn vốn, trong khi hai tiền trang kia lập tức
để lộ sơ hở. Chính phủ đã buộc họ phải đóng cửa vì không có đủ tiền mặt.
Dưới sự
giúp đỡ của Inoue Kaoru, Mitsui cuối cùng đã độc chiếm quyền quản lý quốc khố của
Ngân hàng Đệ nhất Nhật Bản.
Không có gì
lạ khi trong chính giới Nhật Bản, biệt danh của Inoue Kaoru là "Đại chưởng
quỹ của Mitsui".
Nhận xét
Đăng nhận xét