CUỘC CHÍNH BIẾN OSEI FUKKO VÀ SỰ TRỖI DẬY CỦA TIỀN BẠC
Nửa đêm ngày 26 tháng 12 năm 1867, gió thổi từng cơn buốt giá. Trong trang viên của gia tộc Mitsui ở Kyoto, Nhật Bản, Saburosuke Mitsui – người đứng đầu gia tộc, đang ngồi đĩnh đạc, bên cạnh ông là một hộp gỗ chứa đầy vàng bạc. Những người hầu cố thở thật khẽ và lắng nghe động tĩnh phía bên ngoài khu nhà. Giữa bóng tối thăm thẳm, gian phòng khách khổng lồ càng toát lên vẻ trống trải, yên tĩnh có thể nghe rõ tiếng sợi bấc cháy xì xèo. Không khí dường như ngưng đọng. Lúc này, Mitsui đang chờ đợi thời khắc quan trọng để quyết định số phận của gia tộc mình.
 |
| Saburosuke Mitsui |
Ông đã nhận được thông tin tình báo chính xác, rằng Mạc phủ Tokugawa đang huy động 30.000 quân để chuẩn bị tiến chiếm Kyoto. Quân phiệt miền Choshu và Satsuma Han của phe đảo chính cũng đã tuyển mộ một số lượng lớn các samurai. Dưới ngọn cờ của cuộc chính biến Osei Fukko(24), họ thề rằng sẽ phế bỏ Mạc phủ Tokugawa – thế lực đã trị vì Nhật Bản trong suốt 200 năm qua và trả lại quyền cho Thiên Hoàng. Mây đen chiến tranh bỗng chốc che phủ Kyoto, và trận chiến quyết định số phận của Nhật Bản sắp bắt đầu.
Chú thích:
Osei Fukko: Vương chính phục cổ - phong trào khôi phục lại quyền trị vì của Thiên Hoàng Nhật Bản.
Với tư cách là đại diện tài chính của Mạc phủ Tokugawa, gia tộc Mitsui đã có những đóng góp hết sức to lớn cho sự cai trị của Mạc phủ này. Họ cũng thu được những lợi ích khổng lồ. Tuy nhiên, Nhật Bản không còn là một nước trong kỷ nguyên Tỏa Quốc(25). Các cường quốc phương Tây đã gõ cửa, và toàn bộ đất nước đang phải đối mặt với nguy cơ bị thuộc địa hóa triệt để. Sự cai trị hủ bại và bóc lột nghiêm trọng của Mạc phủ Tokugawa từ lâu đã dẫn tới sự phản khán dữ dội của người dân. Bên cạnh đó sự thỏa hiệp yếu ớt của Mạc phủ với các thế lực phương Tây lại càng nhen nhóm thêm tâm lý phản kháng đã bị đè nén từ lâu của giai cấp quý tộc và võ sĩ. Saburosuke Mitsui sớm đã nhìn rõ thời cuộc, và ông đã bắt đầu bí mật cung cấp nguồn tiền cho phe đảo chính. Tuy nhiên ông vẫn không sẵn lòng và không dám công khai xu hướng chính trị của mình.
Chú thích:
(25) Tỏa quốc là chính sách đối ngoại của Nhật Bản theo đó không người nước ngoài nào được vào Nhật Bản, không người Nhật nào được rời xứ sở. Kẻ vi phạm phải chịu án tử hình.
Đêm nay, Mitsui sẽ đưa ra một quyết định hệ trọng liên quan đến cơ nghiệp 300 năm tuổi của gia tộc, đặt cược tất cả vào phe đảo chính và công khai phản bội Mạc phủ Tokugawa!
Tiếng gõ cửa đột ngột vang lên, và đặc sứ của Thiên Hoàng đã đến.
Ngay tại thời khắc này, trong hoàng cung gần tư dinh của Mitsui, một thiếu niên trẻ tuổi đầy tham vọng đang đi đi lại lại, mong chờ tương lai tươi sáng của Nhật Bản. Ông chính là Hoàng đế Meiji, người vừa mới lên ngôi vài tháng trước. Vài ngày trước đó, ông đã ban một chiếu thư, tuyên bố tiếp nhận quyền lực hành chính từ tay Mạc phủ Tokugawa và thu hồi quyền cai trị của Thiên Hoàng – vốn đã bị tước đoạt suốt 700 năm qua. Bên cạnh vị hoàng đế 15 tuổi khi đó có rất nhiều chư hầu từ các phiên lộ khác nhau, trong đó hai chư hầu có thế lực lớn nhất chính là Choshu và Satsuma Han ở vùng Tây Nam bộ. Những người này từ lâu đã không thể chịu đựng được sự cai trị của Mạc phủ Tokugawa, và họ đã nhiều lần dấy binh nổi loạn. Các samurai dưới trướng họ đều là những dũng tướng thiện chiến, thân trải trăm trận. Đại đa số những vị danh tướng lục quân và hải quân của Đế quốc Nhật Bản sau này đều xuất thân từ hai đại phiên trấn này.
 |
| Thiên Hoàng Meiji |
Thiên Hoàng Meiji dù còn trẻ tuổi, nhưng từ lâu đã lộ rõ hùng tâm tráng chí, mưu lược hơn người. Ông đã có những phán đoán của riêng mình đối với thời cuộc hiện đại. Việc Mạc phủ Tokugawa tiếm ngôi và đẩy Thiên Hoàng vào vị trí của Hán Hiến Đế đương nhiên là đáng hận, nhưng ai có thể đảm bảo rằng những thế lực trong phe đảo chính đang quần tụ xung quanh ông sẽ không trở thành gia tộc Tokugawa mới nữa? Chỉ ba năm trước, quân phiệt miền Choshu to gan lớn mật thậm chí còn chuẩn bị vũ trang để bắt cóc Thiên Hoàng Komei nhằm lật đổ sự cai trị của gia tộc Tokugawa theo cách "dùng thiên tử để ra lệnh chư hầu". Tình thế của Thiên Hoàng Meiji lúc này rất giống tình cảnh của Hoàng đế Khang Hy của nhà Thanh năm xưa, khi bị Ngao Bái tiếm quyền khống chế.
Tuy nhiên, điều cấp bách nhất bây giờ là làm thế nào để đánh bại gia tộc Tokugawa – những kẻ không cam tâm đánh mất quyền lực. 30.000 quân của họ sẽ sớm đánh vào Kyoto, và điều chí mạng nhất là ngân khố của chính quyền mới của Thiên Hoàng Meiji vẫn trống rỗng. Không có tiềm lực tài chính thì chẳng thể đánh trận, ông bất đắc dĩ phải nhờ cậy đến gia tộc Mitsui – gia tộc giàu có nhất Nhật Bản lúc đó.
Dưới sự hướng dẫn của đặc sứ, Mitsui đến cung điện với một hộp đầy vàng bạc, chờ đợi ông ta là bộ trường tài chính. Sau một hồi hàn huyên, bộ trường thẳng thắn nói rằng chính phủ không có tiền và chiến tranh sẽ bắt đầu. Mitsui ngay lập tức hiến tặng hộp vàng, và ngay lập tức được bổ nhiệm làm đại lý tài chính mới của đế chế, chịu trách nhiệm hoàn toàn về việc huy động tài chính.
Gia tộc Mitsui có tài đức gì mà có thể khiến cho Thiên Hoàng Meiji dám phó thác cả sự tồn vong của chính quyền cho họ trong lúc nguy nan?
Lai lịch của gia tộc Mitsui không hề tầm thường. Họ bắt đầu thành lập một đế chế tài chính sớm hơn Ngân hàng Anh những 10 năm. Tổ tiên của gia tộc – Mitsui Takatoshi, khởi sự kinh doanh trong lĩnh vực phục trang (may mặc). Năm 1683, ông mở tiệm trao đổi tiền Mitsui ở Edo (Tokyo ngày nay), tham gia vào các dịch vụ tài chính như trao đổi tiền, cầm đồ và cho vay, mô hình thương mại của nó rất giống với hệ thống tiền trang của Trung Quốc. Vào thời điểm đó, Edo là trung tâm chính trị của Nhật Bản, Kyoto là kinh đô, và Osaka là một đô thị thương mại hết sức thịnh vượng. Khi kết thúc thời kỳ Chiến quốc, các ngành công nghiệp đã bắt đầu phát triển và giao thương giữa ba thành phố lớn đã trở nên gần gũi hơn. Mitsui Takatoshi đã nhận thức sâu sắc về cơ hội này và liên tiếp mở chi nhánh của tiệm trao đổi tiền Mitsui ở Kyoto và Osaka, và bắt đầu thiết lập một mạng lưới tài chính nhỏ. Sự xuất hiện của thương mại sẽ dẫn tới sự xuất hiện của dịch vụ tài chính. Người ta tạo ra hối phiếu thương mại và hóa đơn chiết khấu. Các loại hối phiếu nhanh chóng được đưa vào mạng lưới tài chính của gia tộc Mitsui. Nguồn vốn và tín dụng bắt đầu lưu động xa hơn, và lợi nhuận của gia tộc Mitsui ngày càng tăng cao.
Vào thời điểm đó, các thương nhân sẽ phải mua hàng hóa tại Osaka – trung tâm thương mại, nhưng bạc thì lại phải lưu gửi ở Edo – trung tâm chính trị. Sự lưu chuyển ngược chiều của bạc và hàng hóa làm lãng phí thời gian và tiền bạc, hơn nữa lại không an toàn. Mạc phủ cũng gặp phải vấn đề tương tự, thuế thương mại thu được ở Osaka sẽ phải vận chuyển đường dài đến ngân khố của Mạc phủ tại Edo, hết sức bất tiện. Mitsui nhìn thấy cơ hội này và đề xuất một giải pháp cho Mạc phủ: Mitsui sẽ thu thuế thay chính phủ ở Osaka, và sau đó chuyển tiền tới Edo thông qua mạng lưới tài chính của Mitsui. Một tờ hối phiếu có thể giải quyết vấn đề nan giải của chính phủ mà không cần phải nhọc công vận chuyển những hòm bạc nặng nề. Tất nhiên, Mạc phủ Tokugawa hết sức vui mừng khi chứng kiến vấn đề sẽ được giải quyết bằng một thao tác đơn giản như vậy. Họ đã hào phóng đề xuất một hối phiếu có thời hạn trao đổi 60 ngày. Sau một thời gian, Mạc phủ tương đối hài lòng với dịch vụ và hối phiếu của Mitsui, và thời hạn hối phiếu được kéo dài lên thành 150 ngày.
Điều đó khiến Mitsui vô cùng vui sướng. Chính phủ đã trao một khoản tiền khổng lồ gần như miễn phí cho Mitsui trong một thời gian dài, và Mitsui có thể sử dụng nó để mua hàng hóa cho chính họ và các thương nhân khác, sau đó thanh toán bạc cho ngân khố của Mạc phủ thông qua chi nhánh ở Edo. Trên thực tế, từ Osaka đến Edo, gia tộc Mitsui chỉ cần 15 đến 20 ngày để xử lý tất cả các giao dịch thu mua và vận chuyển hàng hóa, điều đó tương đương với việc họ đã nhận được khoản vay khổng lồ với lãi suất 0% trong 130 ngày từ chính phủ. Khoản tiền đó có thể được sử dụng để cho vay ngắn hạn và thu về lợi nhuận khổng lồ.
Hoạt động kinh doanh trao đổi tiền tệ từ xa của Mitsui rất giống với hệ thống phiếu hiệu của Sơn Tây. Mặc dù mạng lưới trao đổi tài chính này nhỏ hơn rất nhiều so với hệ thống phiếu hiệu của Sơn Tây, nhưng nó lại ra đời sớm hơn 100 năm. Trước khi các cường quốc phương Tây xâm nhập vào châu Á, ý thức tài chính của người Nhật có thể nói là tiến bộ hơn so với người Trung Quốc.
Quan trọng hơn, sự tín nhiệm mà Mạc phủ Tokugawa dành cho gia tộc Mitsui đã đạt đến một mức độ chưa từng thấy. Sau khi các cường quốc phường Tây mở toang cánh cửa xâm nhập Nhật Bản, Mạc phủ quy định rằng tất cả các nghiệp vụ bản địa của các ngân hàng nước ngoài đều phải thông qua gia tộc Mitsui. Điều này đã ngăn cản các ngân hàng nước ngoài tiếp xúc trực tiếp với các doanh nhân Nhật Bản. Gia tộc Mitsui đã đóng vài trò "thập tam hàng Quảng Châu" của triều đại nhà Thanh. Không chỉ vậy, họ còn độc quyền tất cả các giao dịch tài chính và thương mại của Nhật Bản đối với nước ngoài, từ đó hình thành nên cấu trúc thống trị của gia tộc Mitsui trong mạng lưới kinh doanh và tài chính Nhật Bản.
Sau hơn 180 năm phát triển, đến thời kỳ của Thiên Hoàng Meiji, đế chế tài chính khổng lồ của Mitsui từ lâu đã trở thành một thế lực hết sức quan trọng mà tất cả các phe phái phải tìm cách lôi kéo.
Đúng vào lúc chính phủ mới của Thiên Hoàng Meiji đối mặt với cuộc phản công của Mạc phủ Tokugawa và nguy cơ bạo loạn liên tục ở nhiều nơi, Mitsui nhận lệnh huy động 3 triệu lạng bạc trái phiếu cho chính phủ. Đây là đợt huy động trái phiếu quốc gia đầu tiên mà Nhật Bản phát hành. Quy mô cũng như thời gian cấp bách của đợt huy động này là chưa từng thấy trong lịch sử Nhật Bản. Đế chế tài chính Mitsui ngay lập tức huy động khẩn cấp, và tất cả các mạng tài chính cùng nhau vận chuyển với tốc độ cao. Họ đã tung ra một số lượng lớn nhân viên bán nợ quốc gia, mỗi người phải thành thạo các kỹ năng bán hàng phát biểu tiêu chuẩn trong vòng 4 phút. Họ liên tục bôn tẩu, gập gỡ các doanh nhân, chủ ngân hàng và các bà nội trợ trên khắp Nhật Bản, làm lay động tâm khảm các giai cấp xã hội bằng những lý lẽ liên quan tới sự nguy nan của Thiên Hoàng và sự hưng vong của đất nước. Cuối cùng, chiến dịch rao bán nợ quốc gia đã kết thúc với một thành công đáng kinh ngạc: Lượng trái phiếu khổng lồ lên tới 3 triệu lạng bạc đã được đăng ký mua vượt mức 3,8 triệu lạng bạc.
Mitsui đã cứu rỗi chế độ mới của Thiên Hoàng Meiji! Số tiền khổng lồ từ đế chế tài chính Mitsui lập tức tuôn chảy ồ ạt về các quân doanh tiền tuyến đang khát cầu lương thực.
Thật trùng hợp, hòm vàng đầu tiên mà Mitsui dâng lên cho Thiên Hoàng Meiji để bày tỏ lòng trung thành đã được một quan chức trẻ hộ tống. Người này là Inoue Kaoru.
Nhận xét
Đăng nhận xét