NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG CỦA "PHE ĐỎ" - phần 6

SỰ RA ĐỜI CỦA "TIỀN TỆ ĐỎ"

Bước tiếp theo là chuẩn bị cho các nghiệp vụ đặc quyền của ngân hàng quốc gia và phát hành một loại tiền tệ thống nhất của khu vực Xô Viết trung ương.

Căn cứ địa cách mạng trung ương nằm ở một vùng nông thôn lạc hậu về kinh tế. Chưa có ngành công nghiệp nào, chỉ có nông nghiệp cá thể rải rác và một số ít các ngành thủ công nghiệp nhỏ. Chiến tranh loạn lạc liên miên cùng với sự phong tỏa kinh tế ngày càng gia tăng của Quốc dân Đảng, khiến cho việc đảm bảo cán cân thu-chi tài chính trở nên vô cùng khó khăn. Khi căn cứ địa mới được thành lập, đủ thể loại tiền giấy và tiền tệ khác nhau tràn ngập trên thị trường. Tiền xấu trục xuất tiền tốt, khiến cho loại tiền bạc rất ít được lưu thông.

Trước khi thành lập ngân hàng quốc gia, các loại tiền tệ lưu hành trong khu vực căn cứ địa gồm: tiền đồng của Ngân hàng Công nghiệp và Nông nghiệp Giang Tây, tiền Quang dương và tiền giấy của Quốc dân Đảng, thậm chí có cả tiền đồng bản của thời nhà Thanh. Khi dân chúng mua bán vật phẩm, họ lôi ra một nắm tiền gồm đủ thể loại khác nhau, đôi khi còn chẳng biết tổng cộng là bao nhiêu. Không chỉ người dân bình thường cảm thấy đau đầu, mà các thương nhân cũng thấy vô cùng phiền phức.

Loại tiền giấy 1 nhân dân tệ của khu vực Xô Viết (góc dưới bên trái là chữ ký tiếng Nga của Mao Trạch Dân)

Một số chiến binh Hồng quân có suy nghĩ đơn thuần, cho rằng đã là chiến sĩ cách mạng thì không sử dụng tiền giấy Quốc dân Đảng, thế nên đôi khi thu giữ được tiền mặt của Quốc dân Đảng trên chiến trường, họ liền châm lửa đốt sạch. Họ thậm chí còn chẳng biết rằng nếu dùng lượng tiền đó trong các khu vực do Quốc dân Đảng cai trị thì có thể mua được rất nhiều vật tư mà khu vực Xô Viết đang rất thiếu như muối ăn, lúa gạo, v.v... Vào thời điểm đó, tiền pháp định của Quốc dân Đảng cùng các loại tiền tạp nham do những phe cánh quân phiệt và thổ hào địa phương phát hành đều được lưu hành đồng thời trong khu vực Xô Viết. Điều đó rõ ràng đã tạo cơ hội cho Quốc dân Đảng phá vỡ thị trường tài chính ở khu vực Xô Viết.

Tiền bạc của khu vực Xô Viết

Sau khi thành lập ngân hàng quốc gia, việc thống nhất tiền tệ của khu vực Xô Viết đã trở thành ưu tiên hàng đầu.

Muốn phát hành tiền tệ, vấn đề nan giải đầu tiên là: Ai sẽ là người thiết kế và vẽ mô hình tiền giấy?

Có người đã tiến cứ Hoàng Á Quang. Ông từng du học ở Nhật Bản, không chỉ viết tốt, mà còn vẽ giỏi. Sau khi hỏi han một hồi thì cảm thấy vừa mừng vừa lo, mừng vì quả thực Hoàng Á Quang rất có tài năng hội họa, lo là vì trong cuộc vận động "Tô xã Đảng" từng quét qua khu vực Mân Tây, ông từng bị tống giam vì bị coi là phần tử của Đảng Dân chủ Xã hội. Mao Trạch Dân đã báo cáo với Mao Trạch Đông, Mao Trạch Đông cân nhắc nhiều lần, cuối cùng quyết định mạo hiểm cứu người và đích thân cho phép Hoàng Á Quang lập công chuộc tội.

Vào thời điểm đó, khu vực Xô Viết đang bị Quốc dân Đảng phong tỏa kinh tế nghiêm trọng, điều kiện làm việc rất kém. Hoàng Á Quang thậm chí còn chẳng có dụng cụ để vẽ, lại cộng thêm việc bản thân không hề có kinh nghiệm thiết kế tiền tệ, nên ông đã gặp muôn vàn khó khăn. Mao Trạch Dân đã bí mật mua dụng cụ và tiền đồng từ Thượng Hải về, Hoàng Á Quang bắt đầu công tác thiết kế các mẫu tiền tệ dựa trên trí nhớ về một số loại tiền giấy mà ông đã từng sử dụng.

Trong quá trình thiết kế các mẫu tiền tệ, Mao Trạch Dân yêu cầu thiết kế tiền tệ của chính phủ Xô Viết phải phản ánh đầy đủ các đặc điểm của chế độ công nhân và nông dân. Do đó, khi thiết kế tiền tệ, Hoàng Á Quang đã vẽ các mẫu như liềm, búa, bản đồ và ngôi sao năm cánh. Kết hợp các mẫu này lại vừa mang lại một vẻ đẹp mỹ quan hào sảng, vừa làm nổi bật các đặc điểm của tiền tệ cơ bản dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Ban đầu, ông dự định vẽ chân dung của Mao Trạch Đông trên tờ tiền, nhưng đã bị Mao Trạch Đông từ chối, sau đó đổi thành chân dung của Lênin. Hoàng Á Quang phỏng theo chân dung của Lênin trên các tạp chí Xô Viết, đại diện cho sự vùng dậy long trời lở đất của quần chúng nhân dân khu vực Xô Viết dưới sự chỉ đường dẫn lối của tư tưởng Mác-Lênin.

Để phát hành tiền giấy thì còn phải giải quyết vấn đề về giấy và mực. Do sự phong tỏa của Quốc dân Đảng đối với khu vực Xô Viết, các nguyên liệu in ấn hết sức khan hiếm. Sau khi đến Thượng Hải và Hồng Kông để tìm mua bản kẽm in tiền và nguyên liệu in ấn mà không có kết quả, ngân hàng quốc gia đành phải tạm thời in ấn bằng vải trắng, vừa phải tự tay làm giấy. Không có nguyên liệu thô để làm giấy, mọi người phải đi nhặt vải bao bố, bông sợi rách, rồi lên núi để chặt tre trúc, lột vỏ cây, thu thập đế giày, dây thừng… Thế nên khi đó dân tình thường thấy những tốp "đồng nát" của ngân hàng quốc gia bôn ba khắp nơi. Tất cả những thứ mà họ nhặt về sẽ được đập vụng và ngâm trong bể vôi, sau đó vớt ra làm bột giấy.

Sau đó, nghe dân làng kháo rằng loại giấy gói trà làm từ vỏ cây cổ thụ trên một ngọn núi gần đó vừa có khả năng chống mòn vừa bền dai, người của ngân hàng trung ương bèn lập tức lên núi thu thập. Ban đầu giấy không được lý tưởng cho lắm, nó không đủ cứng, vừa dày vừa vàng. Sau đó họ nghĩ ra cách cho thêm nước keo và bông mịn để tằng độ dẻo dai và độ trắng, cuối cùng mới tạo ra được loại giấy phù hợp để in tiền.

Mua mực từ các khu vực do chính quyền trắng kiểm soát cũng là điều cực kỳ gian nan. Mực mua từ Cám Châu trên đường trở về đã bị Quốc dân Đảng tịch thu. Một ông chủ của tiền trang đã đề nghị sử dụng phương pháp khói thông truyền thống để làm mực, đốt bột thông thành dầu khói, sau đó trộn một ít dầu của cây ngô đồng là được. Sau khi thử thì thấy quả nhiên hiệu quả không tồi. Và thế là vấn đề mực đã được giải quyết.

Sau khi khắc phục các vấn đề như nguồn vốn, thiết kế và in ấn tiền giấy, Ngân hàng Quốc gia Cộng hòa Xô Viết Trung Hoa đã in lô tiền giấy đầu tiên dành cho khu vực Xô Viết vào ngày 7 tháng 7 năm 1932, chỉ 5 tháng sau khi ngân hàng quốc gia được thành lập. Loại tiền này sử dụng đồng tiền bạc làm bản vị, tiền giấy được gọi là Ngân tệ khoán, một đồng Ngân tệ khoán đổi được một đồng tiền bạc, và Ngân tệ bạc sẽ là đồng tiền quốc gia. Với một loại tiền tệ thống nhất, ngân hàng quốc gia cùng với Bộ Tài chính Khu vực Xô Viết tuyên bố rằng tất cả các giao dịch và thuế sẽ được tính bằng tiền quốc gia, tiền giấy của Quốc dân Đảng bị cấm lưu hành, những loại tiền tệ được phát hành trước kia ở các khu vực Xô Viết sẽ bị thu hồi trong hạn định và với tỷ lệ khác nhau, không được phép lưu hành nữa.

Ngoài việc phát hành tiền giấy ngân hàng, ngân hàng quốc gia cũng phát hành tiền bạc và tiền đồng. Vào thời điểm đó, Xưởng Đúc tiền của Ngân hàng Quốc gia cũng đã đúc ba loại tiền bạc gồm "Viên đại đầu", "Tôn tiểu đầu" và "Ưng dương" Mexico có thể được lưu hành trong và ngoài căn cứ địa cách mạng trung ương. Việc phát hành và lưu hành tiền tệ của ngân hàng nhà nước đã từng bước thu hồi các loại tiền tệ tạp nham khác, và thực hiện được tiến trình thống nhất tiền tệ của khu vực Xô Viết trung ương.

Để kiểm soát sự lưu thông của tiền giấy, Điều 10 trong "Quy định tạm thời" của Ngân hàng Quốc gia Cộng hòa Xô Viết Trung Hoa nêu rõ: "Để phát hành tiền giấy thì chí ít phải có 3/10 là hiện kim, kim loại quý, hoặc tiền tệ nước ngoài để phục vụ công tác chuẩn bị hiện kim, còn lại phải sử dụng những loại hàng hóa có thể dễ dàng đem bán, hối phiếu ngắn hạn, hoặc các loại chứng khoán khác để làm đảm bảo." Điều này không chỉ đảm bảo rằng tiền tệ có đủ hiện kim (tiền mặt) để làm tài sản thế chấp, mà còn có thể thực hiện một cách hiệu quả việc mở rộng tiền tệ.

Viên đại đầu lưu thông trong khu vực Xô Viết

Khi ngân hàng quốc gia phát hành lô tiền giấy đầu tiên, do điều kiện hạn chế nên cả công nghệ sản xuất và công nghệ chống giả đều bỏ ngỏ. Để cố gắng tối ưu hóa vấn đề phòng chống tiền giả, Mao Trạch Dân đã sử dụng biện pháp ký tên tiếng Nga của ông và Bộ trưởng Bộ Tài chính Đặng Tử Khôi. Thế nhưng phương pháp này rất dễ bắt chước. Với sự lưu thông của tiền tệ, Quốc dân Đảng và các thế lực quân phiệt bắt đầu các hoạt động phá hoại khác nhau, rót vào một lượng lớn tiền giả và phá vỡ trật tự tài chính ở các khu vực Xô Viết.

Để giải quyết vấn đề phòng chống tiền giả, Mao Trạch Dân đã lao tâm khổ tứ nhưng mãi vẫn không thể tìm ra một giải pháp tốt. Một đêm nọ, ông ngửi thấy mùi hôi của sợi len bị đốt khi vợ ông đang đan áo len, ông đột nhiên nảy ra một sáng kiến: Trong quá trình làm giấy sẽ bỏ một lượng len nhất định vào giấy, như vậy có thể nhìn xuyên qua tiền giấy, vừa có thể xé ra hoặc đốt thử, xác định tiền thật của khu vực Xô Viết nhờ mùi hôi của lông dê. Và thế là vấn đề phòng chống tiền giả đã được giải quyết, đảm bảo được sự lưu thông bình thường của tiền tệ khu vực Xô Viết.

Đến cuối năm 1932, Ngân hàng Quốc gia Cộng hòa Xô Viết Trung Hoa đã có lượng tiền dự trữ đạt 390.000, chiếm 60% tổng số tiền phát hành, gấp đôi tỷ lệ quy định trong các điều khoản của "Quy định tạm thời".

Sự lưu thông thuận lợi của tiền giấy khu vực Xô Viết đã quét sạch sự hỗn loạn của thị trường tiền tệ năm xưa.

Và như vậy, những người sáng lập của Ngân hàng Quốc gia Cộng hòa Xô Viết Trung Hoa đã trải qua muôn vàn bão táp, với niềm tin kiên định và ý chí kiên cương của mình, họ đã phát huy đầy đủ sự thông minh, tài trí của mình để giúp Đảng Cộng sản nắm chắc được "túi tiền".

Trích "Chương 4, Chiến tranh tiền tệ - phần 3 - Biên giới tiền tệ - Nhân tố bí ẩn trong các cuộc chiến kinh tế, Song Hong Bing"

Đọc tiếp:

• NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG CỦA "PHE ĐỎ" - phần 7