"KHÔNG THÀNH KẾ" CỦA MAO TRẠCH DÂN TRONG LĨNH VỰC TÀI CHÍNH
Một ngày của năm 1933, Mao Trạch Dân, chủ tịch Ngân hàng Quốc gia Cộng hòa Xô Viết Trung Quốc, vừa trở về Thụy Kim sau chuyến cống tác và đang chuẩn bị kiểm tra sổ sách. Tào Cúc Như, người đứng đầu bộ phận kế toán, vội vã bước vào và nói giọng lo lắng: "Chủ tịch Mao, gần đây có khá nhiều người dân đã đến dùng tiền giấy để đổi lấy ngoại tệ. Ngoại tệ trong ngân khố còn chưa đến một nửa. Tôi nghĩ là đã xảy ra vấn đề gì đó."
Khi Mao Trạch Dân nghe thấy điều này, ông vội vã đến bộ phận nghiệp vụ của ngân hàng. Có một hàng dài người đang xếp hàng bên ngoài, và khi ông cố len qua dòng người để ngó vào trong phòng, ông thấy bên trong là cả một đám người đang chờ để đổi tiền. Mọi người tranh luận ầm ỹ, xem ra hết sức kích động. Có người hét lên: "Bây giờ ra ngoài làm ăn người ta chỉ nhận ngoại tệ chứ không chấp nhận tiền giấy. Tôi muốn đổi ngoại tệ!" Có người hùa theo: "Đúng vậy, bây giờ tiền giấy sắp thành giấy vụn rồi, giữ lại để làm gì chứ?"
Mao Trạch Dân nhíu lông mày, chẳng nói chẳng rằng, quay người rời khỏi bộ phận nghiệp vụ. Ông đi dạo quanh các con đường ngõ hẻm của Thụy Kim. Quả thực đã tận mắt nhìn thấy mốt số cửa hàng nhu yếu phẩm, cửa hàng vải và quầy bán muối đang treo biển hiệu "chỉ nhận ngoại tệ". Mao Trạch Dân ý thức được rằng hiện tượng đột biến rút tiền gửi(45) mà ông lo lắng nhất cuối cùng đã xảy ra!
Chú thích:
(45) Đột biến rút tiền gửi là hiện tượng những người gửi tiền vào một tổ chức tín dụng nào đó đồng loạt rút tiền của mình ra khỏi tổ chức đó gây ra rối loạn tài chính cho tổ chức tín dụng và đôi khi cho cả hệ thống ngân hàng.
Ông vội vã trở lại Bộ Tài chính, báo cáo với Bộ trưởng Đặng Tử Khôi, đồng thời cho gọi cả Tiền Chi Quang, Cục trưởng của Tổng cục Ngoại thương, đến để cùng thảo luận.
Mao Trạch Dân nói: "Điều tối kỵ đối với các ngân hàng chính là hiện tượng đột biến rút tiền gửi. Gần đây tôi đã mơ hồ có dự cảm về điều này, nhưng không ngờ nó lại xảy đến nhanh như vậy. Sau lần thứ ba chống lại chiến lược "vây tiễu", Quốc dân Đảng đã tiến hành một cuộc phong tỏa kinh tế nghiêm ngặt đối với chúng ta. Trong khu vực nhà nước Xô Viết Giang Tây-Phúc Kiến, nguyên vật liệu hết sức thiếu thốn, vật giá lạm phát, tiền tệ mất giá. Ngoài ra, một lượng lớn tiền giả do kẻ thù tạo ra đã chảy vào khu vực Xô Viết Giang Tây-Phúc Kiến. Chúng liên tục tạo ra những tin đồn thất thiệt để phá hoại và quấy nhiễu thị trường tài chính ở khu vực này. Chúng ta phải tìm cách ngăn chặn tình trạng này càng sớm càng tốt."
Trên thực tế, biện pháp khắc phục rất đơn giản, nhất định phải đảm bảo uy tín của Ngân hàng Quốc gia và tiền tệ của khu vực Xô Viết Giang Tây-Phúc Kiến, đảm bảo uy tín của ngân hàng và đồng tiên mà nó phát hành, như vậy sẽ giữ vững được uy tín của chính phủ Xô Viết Giang Tây-Phúc Kiến.
Tại thời điểm này, Mao Trạch Dân đang phải đối mặt với tình trạng tương tự như Matsukata(46) của Nhật Bản năm xưa, và việc phát hành tiền giấy quá mức đã dẫn đến sự mất giá mạnh của tiền giấy so sới đồng bạc. Trong các loại tiền tệ của Matsukata, vẫn còn một số lượng tương đối lớn loại tiền giấy (yên Nhật) không có tính năng hoán đổi. Do đó, mặc dù tiền giấy bị mất giá, chính phủ vẫn chưa bị rơi vào tình cảnh buộc phải tiến hành trao đổi tiền tệ, và tình hình vẫn có thể kiểm soát được. Tuy nhiên, vấn đề của Mao Trạch Dân thì rắc rối hơn hẳn. Dân chúng nhao nhao yêu cầu đổi tiền ngay lập tức. Một khi kho dự trữ đồng bạc bị cạn kiệt, tín dụng của đồng tiền nhà nước Xô Viết Giang Tây-Phúc Kiến sẽ sụp đổ ngay lập tức. Hậu quả sẽ cực kỳ nghiêm trọng.
Chú thích:
(46) Chính trị gia nổi tiếng của Nhật Bản, ông đã từng là thủ tướng thứ 4 và thứ 6 của Nhật Bản.
Năm xưa, để xây dựng lại tín dụng của đồng yên, Matsukata đã mạnh dạn sử dụng phương thức dân chúng muốn đổi bao nhiều tiền giấy thì chính phủ sẽ đổi bấy nhiều đồng bạc. Không những vậy còn áp dụng tỷ giá trao đổi là 1:1, cho đến tận khi thị trường hoàn toàn tin rằng kho dự trữ vàng bạc của chính phủ đủ dùng. Mặc dù khi đó Matsukata đã sử dụng biện pháp sáng tạo hối phiếu ngoại hối của Ngân hàng Yokohama Specie để giải quyết vấn đề tiền vàng-bạc chảy từ nước ngoài vào, nhưng Mao Trạch Dân không thể giải quyết vấn đề theo tư duy gia tăng dự trữ tiền vàng-bạc.
Bất luận thế nào, tín dụng của tiền tệ của chính phủ Xô Viết Giang Tây-Phúc Kiến không được phép phá sản. Mao Trạch Dân kiên trì rằng, bất kỳ ai đến đổi ngoại hối, ngân hàng đều phải bảo đảm việc trao đổi và quy định chặt chẽ rằng một tệ tiền giấy sẽ được đổi lấy một đồng ngoại tệ. Bất cứ ai cũng không được phép tăng tỷ giá hối đoái!
Sau khi quyết định, Ngân hàng Quốc gia đã ngay lập tức trao đổi công khai tiền giấy. Hai ngày đã trôi qua, nhưng số lượng người dân đến đổi ngoại tệ chỉ tăng chứ không giảm, đoàn người xếp hàng bên ngoài cổng ngân hàng ngày càng dài hơn. Tào Cúc Như nói với Mao Trạch Dân rằng: "Chủ tịch Mao, ngoại tệ hiện không còn nhiều nữa, phải chăng nên cho dừng giao dịch?" Mao Trạch Dân trả lời: "Hiện giờ người dân đang rất nóng lòng trao đổi tiền tệ, chúng ta không thể dừng được. Đổi ngoại tệ là để cải thiện uy tín của tiền giấy. Chỉ khi nào nâng cao được uy tín của tiền giấy thì mới ổn định được tài chính!"
Tào Cúc Như thở dài: "Đúng là như vậy, nhưng nếu Cục trưởng Tiền Chi Quang chưa thể quay lại vào ngày mai thì sẽ rắc rối to đấy."
Mao Trạch Dân cúi đầu trầm tư một lúc lâu, đột nhiên hai mắt sáng rỡ và quay ra nói, "Xem ra chúng ta phải học theo Khổng Minh tiên sinh, tiến hành 'Không thành kế'. Đợi đến nửa đêm nay, các anh hãy…"
Vào sáng sớm ngày hôm sau, một đội vận tải do lính cảnh vệ Hồng quân và Tào Cúc Như dẫn đầu đã xuất hiện trên đường phố của Thụy Kim. Một số giỏ chất đầy vàng thỏi, vàng miếng, dây chuyền vàng, nhẫn vàng, bông tai vàng, ngoài ra còn có vòng bạc, dây chuyền bạc, bạc đồng, bạc thỏi, còn lại là các hòm tiền bạc Quang Dương(47) được sắp xếp khóa mã cẩn thận. Đội vận chuyển qua trung tâm thành phố, đi qua khắp các con đường lớn, cảnh tượng hết sức hoành tráng. Dân chúng đứng chật kín hai bên đường, đưa tay chỉ trỏ nom rất thích thú.
Chú thích:
(47) Loại tiền bằng bạc thời Dân Quốc, phía trên có chân dung Viên Thế Khải.
Đội vận chuyển mở đường đi xuyên qua đám đông, chuyền tay nhau từng hòm trang sức và thùng vàng vào trong ngân hàng. Mỗi khi một hòm được chuyển vào, dân chúng xung quanh lại cùng đếm số lượng và hết sức phấn khích.
Trong bộ phận nghiệp vụ của Ngân hàng Quốc gia, đồ trang sức chất thành từng đống. Sau khi nhìn thấy cảnh tượng đó, những người đang xếp hàng để đổi tiền nhìn nhau tặc lưỡi: "Cả đời tôi cũng chưa bao giờ thấy nhiều vàng và bạc đến thế, ngân hàng Xô Viết Giang Tây-Phúc Kiến đáng nể thật!"
Không ít người đang xếp hàng đổi tiền đã bỏ về, nỗi lo lắng trong lòng Mao Trạch Dân đã dịu đi đôi chút, và cuối cùng ông đã có thể kiên nhẫn chờ đợi sự trở lại của Tiền Chi Quang.
Cùng ngày hôm đó, Tiền Chi Quang cuối cùng đã chở về một lượng lớn vật tư như đồng bạc, bông sợi, muối ăn mà Hồng quân đã tịch thu được trong chiến dịch chống "vây tiễu". Mao Trạch Dân ca ngợi rằng họ đã giải cứu ngân hàng Xô Viết Giang Tây-Phúc Kiến, giải cứu chính Xô Viết Giang Tây-Phúc Kiến. Mao Trạch Dân cũng kể với ông ấy rằng màn "Không thành kế" này đã sử dụng tất cả vàng và bạc trong ngân khố. Nếu Tiền Chi Quang không kịp quay lại, chắc chắn "Không thành kế" sẽ bị vỡ lở.
Với nguồn vật tư, của cải được mang về từ tiền tuyến, Mao Trạch Dân lập tức ra lệnh ngừng trao đổi tiền. Hệ thống hợp tác xã bán ra một số lượng lớn nhu yếu phẩm hàng ngày, các cửa hiệu đều ghi biển: "Chỉ nhận tiền giấy, không nhận ngoại tệ."
Mọi người đã nói: "Ai nói rằng tiền giấy sắp hết hạn và không có giá trị? Nhìn xem chính phủ còn đem cả tiền Quang Dương ra để đổi lấy tiền giấy, bây giờ hàng hóa bán ra cũng chỉ nhận tiền giấy đấy thôi."
Mọi người lại vội vàng đem tiền Quang Dương đến ngân hàng để đổi tiền giấy và mua sắm những vật phẩm thiết yếu. Một số người dù không mua hàng hóa nhưng cũng tới ngân hàng để đổi lấy tiền giấy.
Chỉ vài ngay sau, số lượng tiền bạc thu được còn nhiều hơn cả số lượng đổi ra khi trước.
Đối mặt với nguy cơ đột biến rút tiền gửi, Mao Trạch Dân đã phản ứng một cách hết sức nhanh trí, sử dụng "Không thành kế" bằng vàng bạc để tiến hanh một màn tâm lý chiến tuyệt vời. Ông đã thực hiện các biện pháp kịp thời để đảm bảo cung ứng vật tư trong khu vực Xô Viết Giang Tây-Phúc Kiến và củng cố thành công uy tín của ngân hàng và chính phủ quốc gia. Việc duy trì tín dụng của Ngân hàng Quốc gia đã đảm bảo khả năng huy động tài chính và phân bổ vật tư của chính phủ, đồng thời tạo dựng nền tảng kinh tế cho chiến thắng của Hồng quân chống lại chiến lược "vây tiễu".
Mao Trạch Dân có thể chưa biết tới trận chiến tự vệ tín dụng bằng đồng yên của Matsukata. Mặc dù họ phải đối mặt với những vấn đề tương tự, nhưng các giải pháp lại hoàn toàn khác nhau. Matsukata đã sử dụng phương pháp gia tăng vàng bạc để giảm bớt khủng hoảng tín dụng của tiền giấy, còn Mao Trạch Dân đã phát hiện ra một quy luật quan trọng khác của tiền tệ: Vàng bạc không phải là trụ cột tín dụng duy nhất cho tiền tệ, mà hàng hóa cũng hoàn toàn có thể trở thành phương thức hữu hiệu để hỗ trợ cho tiền tệ. Nhu cầu của người dân đối với tiền tệ về cơ bản là sở hữu các loại vật tư sinh hoạt thông qua tiền tệ. Nếu vậy thì tín dụng của tiền giấy hoàn toàn có thể "lách qua" phương thức dự trữ vàng bạc để trực tiếp sử dụng vật tư hàng hóa làm bản vị tiền tệ.
Thực tiễn của Mao Trạch Dân về bản vị vật giá tiền tệ đã ảnh hưởng đến tư duy tiền tệ sau này của những người cộng sản.
Trong hoàn cảnh khốn khó khi mà thời đại cách mạng thiếu thốn các kim loại quý và các khu vực giải phóng bị phong tỏa kinh tế, việc thiết lập một biên giới tài chính đòi hỏi phải tiến hành những sự đổi mới mang tính trọng đại dựa theo thực tiễn về bản bị tiền tệ!
Sở dĩ chế độ cộng sản có thể tồn tại trong một thời gian dài dưới sự đàn áp của bè lũ Khủng bố Trắng(48), liên tục tổ chức năm hoạt động quân sự quy mô lớn chống lại chiến lược "vây tiễu", đồng thời thúc đẩy sự phát triển kinh tế của nhà nước Xô Viết Giang Tây-Phúc Kiến, đó là bởi Đảng Cộng sản ngay từ đầu đã nắm bắt được hai yếu tố mấu chốt, cách mạng bắt buộc phải một tay cầm súng, một tay cầm túi tiền. Súng có thể bảo vệ túi tiền, và tiền có thể hỗ trợ súng một cách hiệu quả!
Chú thích:
(48) Khủng bố Trắng ở Đài Loan là việc đàn áp các nhà bất đồng ý kiến tiếp theo sau sự kiện ngày 28 tháng 2. Thời kỳ thiết quân luật ở Đài Loan kéo dài 38 năm và 57 ngày, từ 19 tháng 5 năm 1949 đến 15 tháng 7 năm 1987. Ở đây đề cập đến chế độ Quốc dân Đảng của Tưởng Giới Thạch.
Snow nhận xét về loại tiền giấy của Ngân hàng Quốc gia của chính phủ Xô Viết Giang Tây-Phúc Kiến trong tác phẩm Tây hành mạn ký như sau: "Dường như ở bất cứ nơi nào, dựa trên nền tảng tín nhiệm đối với chính phủ, loại tiền của Xô Viết đã giành được địa vị của mình dựa trên sự thực rằng nó quả thực đã có giá trị mua bán trên thị trường."
Nhận thức của những người Cộng sản về tầm quan trọng mang tính cực đoan của tiền tệ được rút ra từ bài học xương máu của Công xã Paris.
Nhận xét
Đăng nhận xét