Giới cầm quyền và "Đầu sỏ vô hình" - phần 3

Đế quốc kim cương và người đứng đầu ưu tú

Cecil Rhodes

John Ruskin nói với sinh viên Oxford rằng tầng lớp thượng lưu của họ có truyền thống vĩ đại trong lĩnh vực giáo dục, nghệ thuật, chuẩn mực pháp lý, ý chí tự do, thanh lịch và kỷ luật tự giác. Tuy nhiên, những truyền thống này phải được mở rộng cho các tầng lớp thấp hơn của Anh và thế giới, và chỉ có như vậy thì những giai cấp hạ đẳng mới có thể và xứng đáng được cứu vớt. Nếu tầng lớp thượng lưu ở Anh không thể phát huy truyền thống quý giá của mình, họ sẽ sớm bị tầng lớp thấp kém nuốt chửng và những truyền thống này sẽ bị xóa bỏ. Để tránh những hậu quả khủng khiếp như vậy, họ phải đưa truyền thống của mình đến mọi nơi trên thế giới càng sớm càng tốt.

Bài phát biểu "lay động lòng người" của Ruskin đã được ghi lại bởi một sinh viên, đó chính là Cecil Rhodes, người đã lưu giữ cẩn thận ghi chú này trong suốt 30 năm tiếp theo.

"Kim cương sẽ mãi mãi được tồn tại và lưu truyền." Đứng sau khẩu hiệu quảng cáo nổi tiếng này là De Beers, gã khổng lồ kim cương lớn nhất thế giới. Tập đoàn này nắm giữ 40% thị trường kim cương của thế giới hiện nay, con số có thời điểm còn lên tới 90%.

Người sáng lập của De Beers, Cecil Rhodes sinh năm 1853. Ông là một chính trị gia và doanh nhân nổi tiếng người Anh, một chủ thực dân khét tiếng của Rhodesia (tên cũ của Zimbabwe), và Rhodesia được đặt theo tên ông. Bằng cách cướp đi các nguồn tài nguyên thiên nhiên ở miền nam châu Phi, Rhodes đã có rất nhiều của cải và thành lập quỹ học bổng Rhodes sau khi ông qua đời.

Là con trai của một mục sư vùng ngoại ô, có thể coi Rhodes là một "anh hùng" trong quá trình bành trướng thuộc địa của Anh. Rhodes đã kiếm được rất nhiều tiền khi khai thác kim cương ở Nam Phi và thành lập nên Đế chế kim cương De Beers, kiểm soát 90% ngành công nghiệp kim cương của thế giới. Nhưng tham vọng của ông còn xã hơn thế. Ngay cả người Anh cũng nghĩ rằng "ông không chỉ muốn toàn bộ trái đất thuộc về người Anh, mà còn muốn đặt cả mặt trăng nằm dưới quyền cai trị của Anh".

Đầu năm 1882, Rhodes đã cố gắng tiếp cận gia tộc Rothschild bằng cách tiếp xúc với người đại diện được gia tộc Rothschild phái từ San Francisco đến châu Phi để khai thác kim cương. Vào thời điểm đó, ngành công nghiệp khai thác kim cương ở Nam Phi đang chết dần chết mòn trong cuộc cạnh tranh khốc liệt. Rhodes đánh giá một cách chính xác rằng, ai có thể nhận được hỗ trợ tài chính từ London trước, thì người đó có thể giành chiến thắng trong cuộc chiến kim cương này. Ông đã rất khôn ngoan khi quyết định dựa vào "cây đại thụ" gia tộc Rothschild. Đến năm 1885, trên chuyến tàu tới London, Rhodes tình cờ gặp một kỹ sử người Mỹ khác phụ trách khai thác kim cương của gia tộc Rothschild, bèn lập tức trao cho ông ta vị trí Tổng Giám đốc Tập đoàn De Beers. Sau khi được giới thiệu, hai tháng sau, Rhodes có thể chính thức gặp gỡ Nathan – "chưởng môn" của gia tộc Rothschild của London.

Nathan tỏ ra rất lạc quan về De Beers, minh chứng là ông lập tức mua 5.754 cổ phiếu của De Beers và trở thành cổ đông lớn nhất của tập đoàn này. Với sự hỗ trợ của gia tộc Rothschild, cá nhỏ De Beers của Rhodes đã xơi tái những con cá lớn, lần lượt nuốt chửng một số công ty kim cương mạnh hơn, cuối cùng đặt nền móng cho Đế chế kim cương của thế giới.

Rhodes dành cho Rothschild một sự tin tưởng cao độ. Trong một cuộc họp vào năm 1888, Rhodes đã nói với Nathan rằng: "Có ngài đứng sau hỗ trợ, tôi tin rằng tôi có thể thực hiện được tất cả những điều mà mình đã hứa." Sự tín nhiệm này đã khiến cho hai bên nhanh chóng trở thành một liên minh chiến lược kinh doanh hết sức mật thiết. Năm 1889, De Beers đã phát hành trái phiếu doanh nghiệp trị giá 1,75 triệu bảng và Ngân hàng Rothschild chi nhánh London đã mua 17,8%. Năm 1894, Ngân hàng Rothschild chi nhánh London đã phát hành thêm 3,5 triệu bảng trái phiếu cho De Beers.

Với sự hỗ trợ và khuyến khích của gia tộc Rothschild, Rhodes đã mở rộng tốc độ bành trướng của mình.

Công ty kim cương De Beers đã phát triển nhanh chóng sau hàng loạt vụ sáp nhập thành công, với cổ tức hàng năm 1,6 triệu bảng (40% mỗi cổ phiếu) trong giai đoạn từ 1896 đến 1901, và lên tới 2 triệu bảng trong giai đoạn từ 1902 đến 1904.

Năm 1900, Nathan đưa ra lời đánh giá rất cao đối với Rhodes: "Ngài đã biến De Beers thành một huyền thoại. Ngài đã thiết lập nên thế độc quyền về sản xuất kim cương, và một tay kiểm soát thị trường tiêu thụ kim cương, đồng thời ngài còn thiết lập thành công một cơ chế hoàn chỉnh để duy trì mô hình thường mại này."

Rhodes và Nathan có một quan điểm hết sức trùng khớp đối với các ý tưởng chính trị của chủ nghĩa thực dân và bành trướng Đế quốc. Hai người ngày càng trở nên đồng cảm. Đối với những công ty mà Rhodes thành lập, Nathan đều không tiếc tay ủng hộ hết mình về mặt tài chính. Năm 1889, khi Rhodes thành lập Công ty Anh – Nam Phi (British South Africa Company). Đầu tiên, Nathan bơm vốn với tư cách là cổ đông sáng lập, sau đó còn nhiệt tình làm cố vấn đầu tư cho công ty một cách miễn phí. Tháng 6 năm 1888, Rhodes đã sửa đổi di chúc, trao cho Nathan toàn bộ cổ phần của công ty De Beers mà trước đó ông định sẽ truyền lại cho anh chị em của mình. Trong bức di chúc này, ông còn dặn dò Nathan rằng hãy sử dụng khoản tiền đó để xây dựng nên "một xã hội được lựa chọn vì lợi ích của đế chế". Rhodes nhận định rằng Rothschild là "quý nhân" duy nhất có thể hỗ trợ ông ta đạt được lý tưởng của mình.

Đôi mắt của gia tộc Rothschild nhìn chằm chằm vào giá trị thương mại khổng lồ của De Beers trong ngành công nghiệp kim cương, còn đôi mắt của Rhodes thị vượt qua cả Nathan, hướng về phía mảnh đất màu mỡ rộng lớn của châu Phi và cả thế giới. Kim cương trong mắt Rhodes tượng trưng cho tham vọng đạt được ảnh hưởng chính trị của ông. Trong bức thư gửi Nathan, Rhodes nói rằng De Beers phải là "một công ty Đông Ấn khác" và xây dựng được "khuôn mẫu cuối cùng để đạt được lý tưởng" bắt đầu từ châu Phi.

Trích "Chương 8, Chiến tranh tiền tệ - phần 2 - Sự thống trị của quyền lực tài chính, Song Hong Bing"

Đọc tiếp:

• Giới cầm quyền và "Đầu sỏ vô hình" - phần 4